ابرتهدیدها/ ده روند خطرناکی که آینده ما را تهدید میکنند و چگونگی مقابله با آنها
کتاب «ابرتهدیدها» نوشتهی نوریل روبینی را نشر دُکسا به چاپ رسانده است. روبینی، اقتصاددان مشهور و استاد دانشگاه نیویورک، در این کتاب، تصویری تکاندهنده از آیندهی اقتصاد، سیاست، محیط زیست، فناوری و جامعه ترسیم میکند. او که به سبب پیشبینی بحران مالی جهانی سال 2008 به «دکتر نابودی» شهرت یافت، در این اثر نگرانکننده، ما را با ده تهدید عظیم و درهمتنیده آشنا میکند که تمدن بشری را در دهههای آینده تهدید میکنند. «ابرتهدیدها» اثری است پیشگویانه، تحلیلی و هشداردهنده که آیندهای نامطمئن را به تصویر میکشد و ما را از خوشبینی بیپایه نسبت به پیشرفت پایدار و رشد بیوقفه دور میکند.
نویسنده در این کتاب با زبانی شفاف و تحلیلی، نهتنها روندهای کنونی را کالبدشکافی میکند، بلکه آیندهای را نشان میدهد که اگر مسیر کنونی ادامه یابد، بشریت با فروپاشیهای عظیم اقتصادی، زیستمحیطی، فناوری و ژئوپولیتیکی روبهرو خواهد شد. او به جای دلبستن به شعارهای سادهانگارانه یا امیدهای خوشخیالانه، واقعیتهای تلخ را آشکار میسازد و از ما میخواهد پیش از آنکه دیر شود، اقدام کنیم.
از نگاه روبینی، تهدیدها فقط منحصر به یک حوزه نیستند، بلکه درهمتنیدهاند و یکدیگر را تشدید میکنند. بحران آبوهوایی، تغییرات جمعیتی، بدهیهای فزاینده جهانی، هوش مصنوعی، جنگهای سرد، نابرابری فزاینده، پاندمیها، بحران غذا و انرژی و پوپولیسم، همگی حلقههای زنجیرهای هستند که آینده را گروگان گرفتهاند.
نخستین و شاید بنیادیترین تهدیدی که روبینی بدان میپردازد، کوه بدهی جهانی است. او نشان میدهد که دولتها، شرکتها و خانوادهها در سراسر جهان بهطور بیسابقهای زیر بار بدهی فرو رفتهاند. این بدهیها در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، به بیش از 300 درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است. برخلاف گذشته، که نرخ بهره پایینتر امکان بازپرداخت را فراهم میکرد، امروزه با افزایش نرخ بهره از سوی بانکهای مرکزی برای مهار تورم، هزینه بازپرداخت بدهیها سر به فلک کشیده است. روبینی استدلال میکند که این بدهیهای عظیم، بهویژه در شرایط رکود تورمی، میتواند به ورشکستگی دولتها و شرکتها و سقوط نظام مالی جهانی منجر شود.
تهدیدهایی چون پدیدهی رکود تورمی پایدار، پیری جمعیت، ظهور هوش مصنوعی و اتوماسیون گسترده، نابرابری فزاینده، بحران آبوهوایی، بحران ژئوپولیتیکی و احتمال جنگهای بزرگ، فروپاشی جهانیسازی و بازگشت حمایتگرایی، پاندمیهای آینده و درنهایت سایبرتروریسم و سقوط اعتماد دیجیتال از دیگر تهدیدهایی است که روبینی در این کتاب به آنها پرداخته است.
در مجموع، کتاب ابرتهدیدها نه صرفاً یک گزارش هشداردهنده، بلکه فراخوانی است برای بیداری. نویسنده تأکید میکند که راهحل سادهای برای این بحرانها وجود ندارد؛ اما با نگاهی واقعگرایانه، برنامهریزی بلندمدت، همکاری جهانی، اصلاحات ساختاری و پذیرش برخی هزینههای امروز برای اجتناب از فاجعههای فردا، هنوز امکان نجات وجود دارد. او از ما میخواهد که از سهلانگاری، انکار و خوشخیالی فاصله بگیریم و با شهامت و خرد، آینده را بازسازی کنیم.
روبینی در انتهای کتاب، ضمن تأکید بر همافزایی این تهدیدها، بیان میکند که انکار آنها هم ما را از مواجهه با واقعیت بازمیدارد و هم خود به بخشی از بحران تبدیل میشود. او با لحنی صریح و گاه تلخ، خواننده را به چالش میکشد که: آیا میخواهیم با حقیقت روبهرو شویم، یا ترجیح میدهیم در توهمات خوشبینانه غرق شویم؟ آیا ارادهی جمعی برای نجات وجود دارد یا محکوم به تکرار چرخهی فروپاشیهای تاریخی هستیم؟
ابرتهدیدها (ده روند خطرناکی که آینده ما را تهدید می کنند، و چگونگی مقابله با آنها)
دکساقسمتی از کتاب ابرتهدیدها نوشتهی نوریل روبینی:
در اوایل سال 2022، بانک مرکزی ایالات متحده و سایر بانکهای مرکزی سرانجام اعلام کردند که تورم فزاینده نیازمند سیاستهای پولی سختگیرانهتری است. آنها آب پاکی را روی دست همه ریختند. افزایش نرخهای بهره با هدف مهار تورم به کاهش شدید قیمت داراییها منجر شد. وقتی که محدودیتهای پولی به هراس از رکود دامن زد، قیمت داراییهای پرمخاطره بیشتر کاهش یافت.
اقتصاددانان طراحان این نوع بازیها نیستند، گرچه ممکن است اینطور به نظر برسد. ما مدلهایی را در مقیاس بزرگ میسازیم و این کار را با استفاده از مفاهیمی فرضی انجام میدهیم که تمام عوامل محرکِ تولید و مصرف را ـ که بهعنوان عرضه و تقاضا نیز شناخته میشوند ـ در یک جا جمع میکنند. ما متغیرهایی مانند قیمت، مالیات، دستمزد و نرخ ارز را دستکاری میکنیم تا ببینیم چه اتفاقی میافتد. ما دنبال راهکارهایی هستیم که رشد اقتصادی را تقویت کنند و درعینحال از مصیبتهایی که از قضاوت نادرست و بدشانسی ناشی میشوند جلوگیری نمایند. ما تلاش میکنیم تورمِ ناشی از افزایش بیشازحد عرضهی پول و ضدتورم را که گاهی ممکن است از رکود شدید و کمبود اعتبار ناشی شود متعادل سازیم. ما درآمدهای حاصل از اوراق قرضهی بلندمدت و کوتاهمدت را در امتداد منحنیای پایش میکنیم که پیشبینی نرخهای آتی را به ما نشان میدهد. ما دادهها را برای یافتن شواهدی که نشان دهد نرخ بیکاری پایین نشانهی تورم بالاتر در آینده است بررسی میکنیم. در اینجا نیز، همانند بازیهای رومیزی، قوانینی وجود دارد. اما برخلاف بازیهای رومیزی، این قوانین ممکن است تغییر کنند و پیامدهای آنها واقعی است.