ویپاسانا:راه وارستگی

باید درست الان مراقبه کنید. لحظه‌ای که می بینید، باید مراقبه کنید. نباید آن را به بعد موکول کنید. شما می‌توانید چیزی را نسیه بخرید، ولی نمی‌توانید نسیه مراقبه کنید. درست الان مراقبه کنید. فقط در این صورت است که چنگ زدن بروز نمی‌کند. به زبان ابی داما، باید درست هنگامی که فرایند «دریچه‌ی چشم» پایان می‌یابد، و درست قبل از آنکه فرآیند متعاقب آن در «دریچه‌ی ذهن» آغاز شود مراقبه کنید. وقتی یک شیئی مرئی را می‌بینید، فرآیندها به این شکل روی می‌دهند: اول، شیئی را که نمایان شده می‌بینید؛ فرآیند بینایی. بعد شیئی دیده‌شده را مرور می‌کنید؛ فرآیند مرور کردن. بعد شکل‌های دیده شده را کنار هم می‌گذارید و یک صورت منسجم یا رنگ می‌بینید؛ فرآیند به شکل درآوردن. در نهایت، مفهوم یا نامش را شناسایی می‌کنید؛ فرآیند نامگذاری. در مورد چیزهایی که پیش از این هرگز ندیده‌اید... و از این رو نمی‌توانید نامی رویشان بگذارید... فرآیند نامگذاری روی نمی‌دهد. از این چهار فرآیند، وقتی فرآیند بینایی روی می‌دهد، شکل حاضر را می‌بینید، یعنی واقعیت را، همان‌گونه که پدیدار می‌شود. وقتی دومی، یعنی فرآیند مرور کردن، روی می‌دهد، شکل قبلا دیده ‌شده را مرور می‌کنید، که آن هم یک واقعیت است. هر دو فرآیند بر واقعیت متمرکز است، یعنی بر چیزی که دیده شده. هنوز هیچ مفهومی سر بر نیاورده است. تفاوت در واقعیت حاضر و واقعیت پیشین است. در سومین فرآیند شما وارد مفهوم شکل می‌شوید. و در چهارمی به مفهوم نام می‌رسید. همه‌ی فرآیندهای بعد از این، مفاهیم گوناگون‌اند و رخ دادنشان برای کسانی که در مراقبه‌ی ویپاسانا بی‌تجربه‌اند، معمول است. در کل فرآیند دیدن، چهارده لحظه‌ی خطور فکری وجود دارد. اگر نه دیدن پدیدار شود، نه شنیدن، و نه دانستگی ذهن، «پیوستار حیات» (باوانگا) به روی دادن ادامه می‌دهد.