بی سواد و فرقی نمی کند

آگوتا کریستوف متولد ۱۹۳۵ در مجارستان بعد از چاپ چهار رمان «دفتر بزرگ»، «مدرک»، «دروغ سوم» و «دیروز» بین سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۹ که او را به یک نویسنده‌ی جهانی تبدیل کردند. «بی‌سواد» را در سال ۲۰۰۴ و «فرقی نمی‌کند» را در سال ۲۰۰۵ منتشر کرد و این دو کتاب آخرین آثار داستانی او بودند. «بی‌سواد» نوعی حدیث نفس نویسنده است و یکی از معروف‌ترین آثار اوست. داستان‌های مجموعه‌ی «فرقی نمی‌کند» به گفته‌ی خود آگوتا کریستوف اولین تلاش‌های او برای نوشتن به زبان فرانسه بود. داستان‌های این مجموعه علاوه بر شاعرانگی چیز دیگری هم در خود دارند: رنجِ بودن. این رنج را می‌شود در همه‌ی آثار کریستوف دید اما او دنیای تلخ و سیاه آثارش را همیشه با طنزی ظریف همراه می‌کند تا پذیرفتنی و حتی بسیار خواندنی شوند چون اعتقاد دارد «زندگی تلخ و ظالمانه است. سیاه‌تر از قصه‌های من...» «بی‌سواد» یازده مقطع از زندگی نویسنده را روایت می‌کند؛ از کودکی و علاقه‌ی سیری‌ناپذیرش به کتاب و خواندن در مجارستان تا سال‌های مدرسه‌ی شبانه‌روزی، فقر پس از جنگ، مهاجرت و سرانجام آغاز فعالیت ادبی او به زبان فرانسوی. کریستوف در سال ۱۹۵۶، پس از وقایع سیاسی مجارستان، کشورش را ترک کرد و زبانی را آموخت که بعدها زبان نویسندگی‌اش شد: فرانسوی. تجربه‌ی مهاجرت برای او تنها ترک وطن نبود؛ بلکه به معنای فاصله گرفتن از زبان مادری و ساختن دوباره‌ی رابطه‌اش با کلمات بود. «بی‌سواد» با زبانی کوتاه، دقیق و بی‌پیرایه، خاطراتی از کودکی، جنگ، خانواده، تبعید، تنهایی، خواندن و نوشتن را کنار هم قرار می‌دهد. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، روایت کشمکش نویسنده با زبان فرانسوی است؛ زبانی که در آغاز برای او ناآشنا و دشوار بود، اما سرانجام به زبان خلق آثار ادبی‌اش تبدیل شد. «فرقی نمی‌کند» مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه است که با نثری موجز و بی‌پیرایه، موقعیت‌های گاه روزمره و گاه عجیب و وهم‌آلود را روایت می‌کنند. کریستوف در این داستان‌ها به سراغ موضوعاتی مانند جدایی، انتظار، تنهایی، نوستالژی، بی‌تفاوتی، جنون و ترحم می‌رود و با کمترین کلمات، جهان‌هایی پیچیده و چندلایه می‌سازد. مرز میان واقعیت و خیال نیز در بسیاری از داستان‌ها چندان روشن نیست و اتفاقی ظاهراً ساده می‌تواند به موقعیتی غیرمنتظره و گاه تلخ تبدیل شود.