اسلام و مدرنیته (تحول یک سنت فکری)

اسلام و مدرنیته: تحول یک سنت فکری یکی از مهم‌ترین تألیفات فضل‌الرحمان، محقق و متفکر پاکستانی-آمریکایی، است. این اثر که از آخرین تألیفات اوست با هدف ایجاد تحول در تاریخ تفکر اسلامی نگاشته شده است. فضل‌الرحمان نواندیشی شناخته‌شده در عرصه‌ی بین‌المللی است که آثارش به زبان‌های مختلف ترجمه شده است و رویکرد نوگرایانه‌ی او به دین اسلام در زمره‌ی نظام‌مندترین رویکردها در قرن بیستم به شمار می‌آید. منظومه‌ی فکری او را بافت وحی و روح قرآن با تأکید بر مسائلی چون حقوق بشر، برابری، آزادی، اخلاق و عدالت اجتماعی تشکیل می‌دهد. یکی از دلایل اهمیت یافتن ترجمه‌ی این کتاب فضل‌الرحمان آن است که نویسنده از چهره‌های مطرح جریان ریشه‌دار نواندیشی دینی در روزگار ماست. او نه از منظر مورخ صرف، بلکه در جایگاه تحلیلگری دقیق و با نگرشی فلسفی-تاریخی وضعیت اسلام در جوامع گوناگون اسلامی را تحلیل می‌کند و از تغییر و تحولات علوم اسلامی در طول زمان می‌گوید. ترجمه‌ی این کتاب از آن رو اهمیت دوچندان می‌یابد که فضل‌الرحمان در آن اندیشه‌ها و اقدامات اصلاحگران پیشگام و بلندآوازه‌ای همچون سید احمدخان، شبلی نعمانی، محمد عبده، محمد اقبال و ابوالاعلی مودودی را بررسی و نقد کرده است و ترجمه‌ی این اثر نگرش فضل‌الرحمان را به این معماران جهان معاصر اسلام به مخاطب می‌شناساند. فضل‌الرحمان همچنین در بخش‌هایی از کتاب به نظام آموزشی سنتی علوم اسلامی و نهاد حوزه و روحانیت در ایران شیعی توجه کرده است. مهم‌ترین هدف فضل‌الرحمان در این کتاب حل مسئله‌ی تقابل سنت و مدرنیسم و بازاندیشی دیدگاه سنتی به اسلام است. او در این اثر به بررسی و تحلیل موضوعاتی از این قبیل توجه کرده است: شکل‌گیری تدریجی فرهنگ و تمدن اسلامی، علوم گوناگون برخاسته از متن قرآن، نظام آموزش در جوامع اسلامی، علل و عوامل بی‌رونقی این تمدن، واکنش جوامع اسلامی به تمدن غرب، انفعال مسلمانان در برابر علوم غربی و تلاش‌های نواندیشانه‌ی دینی و راه‌های برون‌رفت از چالش جدی سنت و مدرنیسم. یکی از مهم‌ترین قسمت‌های کتاب مقدمه آن است که فضل‌الرحمان در آن نظریه‌ی هرمنوتیکی‌اش مشهور به نظریه‌ی دوحرکتی برای تفسیر قرآن در دوره‌ی معاصر را بیان کرده است.