مدئا

«مِدِئا» اثر سنکا محصول دورانی است که رومیان دریافته بودند، برای داشتن یک امپراتوری پرشکوه، درکنار قدرت سیاسی و اقتصادی، نیازمند فرهنگ و هنری غنی نیز هستند؛ آن‌ها برای این منظور از اساطیر یونان باستان و تراژدی‌های آنان بهره بسیار گرفتند. سنکا، این نمایشنامه را براساس داستان مِدِئا و حماسه‌ی آرگونت‌ها یکی اساطیر کهن یونانی نوشته است که پیش از او توسط آپولونیوس و اوریپید مورد استفاده قرار گرفته بود. اما آنچه اثر سنکایِ جوان (نامی که بدان مشهور بود) را با دو نسخه قبلی متفاوت و خواندنی می‌سازد، مشرب و اندیشه رواقی این اندیشمند و خطیب بزرگ بوده است. او اگرچه به خط کلی داستان وفادار است اما تم اصلی نمایش خود را براساس احساسات و هیجانات انسانی بنا می‌کند. چیزی که اگر نتوان آن را مهار کرد به لهیبی سوزان بدل خواهد شد که زندگی آدمی را تباه کرده و حتی هستی او را به آتش خواهد کشید. مدئا مخلوقی است که به این احساسات مهرناپذیر گرفتار آمده است. داستان از این قرار است که مدئایِ ساحره، به همراه همسرش یاسون و فرزندانش در کورنت روزگار می‌گذرانند. در این میان مدئا خبردار می‌شود که همسرش قصد ازدواج با دختر پادشاه کورنت را در سر می‌پروراند. عشق به همسر و ماجرای بی‌وفایی او و تلاش مدئا برای بازگرداندن یاسون رفته رفته چنان کینه‌ای در او بر می‌انگیزد که شعله‌های انتقامش نه‌تنها دختر پادشاه کورنت که حتی فرزندان خودش و یاسون را نیز به مسلخ می‌کشاند. هنر بزرگ سنکا نه فقط روایت قدرتمندانه‌ی این تراژدی است بلکه پرداختی زنده وتاثیرگذار از این شخصیت‌های اسطوره‌ای بخصوص مدئاست. سنکا برای تاثیرگذاری بیشتر اثر خود پاره‌ای از سنت‌های تئاتر روزگار خود را شکسته و همچنین تراژدی خود را به‌مثابه اثری ادبی می‌آفریند که خواندن آن چه‌بسا از تماشای اجرای روی صحنه‌اش تاثیرگذارتر باشد. علاوه‌بر مقدمه‌ی پرمایه‌ی عبدالله کوثری درباره‌ی زندگی و آثار سنکا، در انتهای کتاب نیز مترجم مقاله‌ای در تطبیق مدئای سنکا و مدئای اوریپید به متن افزوده است که در درک بهتر این شاهکار ادبیات نمایشی و اهمیت آن تاثیر بسیار دارد.