پرسش گری سقراطی در روان درمانی و مشاوره (پرورش هنر و مهارت پرسش گری)

سقراط همواره افراد را ترغیب می‌کرد تا بیش از منافع عملی، به سعادت و خشنودی فکری و اخلاقی خود فکر کنند. از این رو می‌گفت که باید بپذیریم که گاهی اوقات در اشتباه هستیم و لازم است که به دیدگاه‌های خود شک کنیم. ولی اشتباهات فکری و نادرستی شیوه‌ی زندگی‌مان را در هیچ موردی و به هیچ طریقی هرگز نمی‌توان صرفا با این واقعیت اثبات کرد که با مخالفت افراد زیادی روبرو شده‌ایم. سقراط تاکید می‌کند که آنچه باید نگرانمان کند تا به باورها و دیدگاه های خود شک کنیم و درستی فکرمان را زیر سوال ببریم، تعداد مخالفان ما نیست، بلکه خوب و مستدل بودن دلایل آن‌ها برای مخالفت است. پس به جای توجه به عدم محبوبیت خودمان و دیدگاه‌هایمان، باید به تبیین‌ها و دلایل عدم محبوبیت توجه کنیم. ... سقراط توصیه می‌کند که هرگاه با مخالفت یا انتقادی روبرو می‌شویم لازم است وقت صرف کنیم تا علت و دلایل انتقاد را دریابیم. بنیان تفکر، هر قدر هم که با دقت چهره‌پردازی شده باشد، ممکن است به‌شدت آشفته و مغشوش باشد. ممکن است منتقدان ما (حتی گاهی ممکن است ذهنمان در قالب یک منتقد ظاهر شود) ناشیانه و کورمال کورمال به دنبال نتیجه‌گیری شتاب زده باشند. شاید از روی تعصب و غرض‌ورزی و از جایگاه و مقام خود برای پوشاندن نقایص استدلال خود استفاده کرده باشند. ممکن است آن‌ها افکار خود را مثل کوزه‌گران غیرحرفه‌ای، کج و معوج، سرهم‌بندی کرده باشند. ولی متاسفانه یک کوزه‌ی بدشکل و بدقواره و غیراصولی ساخته شده را خیلی راحت می‌توان از یک کوزه‌ی حرفه‌ای و اصولی ساخته شده تشخیص و تمیز داد. ولی تمیز و تشخیص نتیجه‌ی برآمده از یک تفکر بد یا یک تفکر خوب در ابتدا کار بسیار دشواری است. از این رو همواره هر فکر و باوری، حتی اگر مرجع مقتدری آن را بیان کند، لازم است منطق زیربنایی مورد استفاده برای دستیابی به آن نتیجه، همواره مورد بررسی قرار گیرد و به آن خوب فکر کنیم.