حاجی بابا در لندن (دنباله سرگذشت حاجی بابای اصفهانی)

پس از موفقیت چشمگیر و جنجالی کتاب «حاجی‌بابای اصفهانی» که به روحیات ایرانیان در دوران قاجار پرداخته بود، جیمز موریه (دیپلمات بریتانیایی) در دنباله‌ی این اثر، قهرمان زیرک و فرصت‌طلب خود را به سفری متفاوت فرستاد: «حاجی بابا در لندن». در این رمان، موریه مسیر طنز خود را ۱۸۰ درجه تغییر می‌دهد و این بار دوربینِ نگاهِ حاجی‌بابا را به سمت بریتانیای قرن نوزدهم می‌گیرد. سفرنامه‌ای معکوس با طعم هجو در این کتاب، حاجی‌بابا به‌عنوان بخشی از یک هیئت دیپلماتیک ایرانی راهی لندن می‌شود. جذابیت اصلی کتاب در همین‌جاست؛ موریه از زاویه‌ی دید یک ناظر شرقی (که البته با نگاه خودِ نویسنده‌ی بریتانیایی رنگ‌آمیزی شده)، آداب، رسوم، نظام سیاسی و حتی تناقض‌های رفتاری مردم انگلیس را زیر ذره‌بین می‌برد. حاجی‌بابا با همان روحیه‌ی طناز و «هزارچهره»ی خود، هرچه را که در لندن می‌بیند - از مهمانی‌های مجلل گرفته تا سیاست‌های پیچیده‌ی پارلمانی - به نقد می‌کشد. آینه‌ای در برابر تمدن غرب برخلاف کتاب اول که اغلب به‌عنوان اثری انتقادی نسبت به فرهنگ ایرانی شناخته می‌شود، «حاجی‌بابا در لندن» بیشتر شبیه به یک هجو اجتماعی در مورد جامعه‌ی بریتانیاست. موریه با استفاده از شخصیت حاجی‌بابا، تمدن غرب را از دید کسی می‌بیند که بسیاری از مفاهیم غربی برایش عجیب، مضحک و یا حتی غیرمنطقی است. این اثر در واقع یک «سفرنامه‌ی معکوس» است که به جای ستایش غرب، تضادها و نقاط کورِ آن را با زبانی طنزآمیز آشکار می‌کند. چرا باید این اثر را خواند؟ این کتاب نه‌تنها برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک و داستان‌های طنز، بلکه برای کسانی که به مطالعه‌ی «تصویرِ دیگری» (اینکه غربی‌ها در قرن نوزدهم چگونه خودشان را از نگاه شرقی‌ها می‌دیدند) علاقه دارند، منبعی بسیار ارزشمند است. شخصیت حاجی‌بابا در این کتاب به بلوغی متفاوت می‌رسد؛ او همچنان همان شیاد دوست‌داشتنی است که این بار در کوچه‌پس‌کوچه‌های لندن به‌دنبال بقا و کامیابی می‌گردد. اگر به‌دنبال اثری هستید که هم تاریخِ روابط ایران و انگلیس را مرور کند و هم نگاهی انتقادی و خنده‌دار به تمدن‌ها داشته باشد، «حاجی بابا در لندن» انتخابی خواندنی و متفاوت است.