روحانی و شاه

جمعه، هفدهم نوامبر (26 آبان) روز نیروهای مسلح. قبلا هرگز به این شکل برگزار نشده بود. اسکادران‌های هواپیماهای جت از آسمان می‌گذرند و هلی‌کوپترهای چینوک در دسته‌های عظیم پرواز می‌کنند. از برابر دانشگاه- که از هنگام اغتشاش‌ها بسته شده- گذشتم. مجسمه شاه که دو هفته پیش دیدم چهره‌اش را کنده‌اند، حالا سرنگون شده است. برخی از نرده‌ها را هم از جا درآورده‌اند و ساختمان بانک عمران ذوب شده است. همه سینماهای اطراف، سوخته‌اند. محوطه دانشگاه هنوز در محاصره سربازان است. یک سرباز ساده‌دل ترکمن، سه شاخه میخک زرورق پوش را میان انگشت اشاره و مسلسل خودکارش نگه داشته است. گروه‌های بی‌قرار پنج شش نفره دور میدان می‌گردند. از مجسمه رضاشاه به دقت مراقبت می‌شود. گفت‌وگویی طولانی درباره جهاد (نبرد مقدس). حکم جهاد را تنها می‌توان علیه کفار داد، نه به عنوان جنگ داخلی. این حکم تنها در دفاع از خاک کشور و از سوی یک مرجع تقلید می‌تواند صادر شود. آیت‌الله خمینی و شریعتمداری هردو مرجع‌اند، اما هیچ یک از آن‌ها به جایگاه بلامنازع و فراگیر آیت‌الله فقید بروجردی- که حدود ده سال پیش درگذشته- نرسیده‌اند. هنگام محرم، به رغم احساسات پرشور مذهبی، فکر می‌کنم که علما نهایت تلاش خود را بکنند تا خشونتی به وجود نیاید که اسلام روحانی را بدنام کند. اما امکان انجام اعمال تحریک‌آمیز هست و سراسر کشور ناچار مانند بشکه باروت خواهد شد. جمعیتی در رشت فریاد می‌زنند: «ما شاه نمی‌خواهیم.» یکی از رشتی‌ها به جمعیت نمی‌پیوندد. جمعیت فریاد می‌زند و او می‌گوید: «زیرا که یکی داریم (یعنی آیت‌الله خمینی).» حکایت‌های بسیار متناقضی درباره اعتصاب‌ها نقل می‌شود. تولید حوزه‌های نفتی 7/2 میلیون بشکه در روز است، اما کار شبانه‌روزی مدیران ارشد است که چاه‌ها و پالایشگاه‌ها را فعال نگه داشته است.