تفکر نامتناهی (حقیقت و بازگشت به فلسفه)

«عدالت» کلمه‌ای فلسفی است؛ دست کم به شرطی که، چنانکه باید، دلالت‌های حقوقی آن را کنار بگذاریم و نگذاریم عدالت ملک مطلق مقامات قضایی و نیروهای انتظامی و پلیس بماند. با این حال، این کلمه فلسفی ماهیتی مشروط دارد. مشروط است به اتفاق‌های سیاسی. آخر، فلسفه می‌داند که قادر نیست به حقیقت‌هایی که بر وجودشان شهادت می‌دهد صورتی واقعی در جهان بخشد. حتی افلاطون این را می‌داند که گرچه برای تحقق عدالت شاید چاره‌ای جز حاکم شدن فیلسوف نداشته باشیم، خود امکان وجود چنین حاکم مطلق‌العنانی در اختیار فلسفه نیست. امکان حاکم شدن فیلسوف مشروط به شروط سیاسی است؛ و این شروط تا همیشه لازم می‌مانند. در قاموس ما «عدالت» نامی است که فلسفه بر حقیقت ممکن گرایشی سیاسی می‌گذارد. اکثر گرایش‌های سیاسی در عالم واقع هیچ نسبتی با حقیقت ندارند. این را می‌دانیم. جریان‌های سیاسی غالبا آمیزه نفرت‌آور تشکل‌یافته‌ای از قدرت و عقاید عمومی‌اند. طرز فکری که مایه جنبش این جریان‌هاست بر مدار جماعت‌های قبیله‌وار و گروه‌های فشار می‌گردد، بر مدار نیهیلیسمی که کنشی جز انتخابات نمی‌شناسد و رقابت کور میان گروه‌ها و دسته‌های مختلف جامعه. فلسفه درباره سیاستی از این جنس حرفی برای گفتن ندارد؛ زیرا فلسفه کاری جز فکر کردن به خود تفکر ندارد، در حالی که این جریان‌ها به وضوح با تفکر بیگانه‌اند، اصلا فکر نمی‌کنند. یگانه عنصر ذهنی که برای جریان‌هایی از این قبیل اهمیت دارد عنصر منفعت است. تاریخ را که در نظر آوریم، بوده‌اند جریان‌ها و گرایش‌هایی سیاسی که پیوندی، بالفعل یا بالقوه، با نوعی حقیقت داشته اند، حقیقتی مربوط به نفس زندگی جمعی آدم‌ها. این کوشش‌ها نادر و در اغلب موارد کوتاه بوده‌اند، ولی فقط همین کوشش‌های نادر می‌توانند یکی از شرط‌های تفکر فلسفی باشند.