دوره آثار 5 (شناخت از دیدگاه فطرت)

این ‌کتاب‌ مجموعه‌درس‌های ‌شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ است‌ که ‌در تابستان ‌سال ‌۱۳۵۹ با عنوان «شناخت» در کلاس‌های ‌واحد دانشجویی ‌حزب ‌جمهوری ‌اسلامی ‌تدریس‌ گردیده ‌است. درباره‌ی ‌این ‌درس‌ها لازم‌ است‌ به ‌چند نکته ‌توجه ‌شود. نخست‌ آنکه ‌چالشی ‌که ‌در آن‌ سال‌ها توسط‌ اندیشه‌های ‌مارکسیستی ‌در اذهان ‌مبارزان ‌و فعالان ‌پدید آمده‌ بود و این‌ شاخه‌ی ‌تفکر غربی ‌را به‌عنوان‌ تنها ایدئولوژی ‌علمی ‌معرفی ‌می‌کرد، دکتر بهشتی ‌را بر آن ‌داشت‌ که ‌اول ا‌موضع ‌تفکر اسلامی ‌را در قبال ‌آن ‌روشن ‌و منقح ‌سازند و ثانیا، اعضای ‌حزب ‌جمهوری ‌را به‌ سلاح ‌منطق ‌و معرفت‌ در برابر گروه‌های ‌سیاسی ‌که ‌خط‌مشی ‌آن‌ها بر ایدئولوژی ‌مارکسیستی ‌یا شبه‌مارکسیستی‌ تکیه ‌زده ‌بودند مجهز کنند تا توانایی ‌برخوردی ‌منطقی ‌و مستدل‌ داشته ‌باشند. با توجه‌ به ‌کثرت ‌نوشتارها و گفتارهای ‌موجود در آن‌ زمان ‌درباره‌‌ی مسأله‌ی ‌شناخت ‌و شبهات ‌فراوانی ‌که ‌پیامد نشر آن‌ها بود، چنانچه‌ در فصل‌های ‌کتاب ‌حاضر نیز مشهود است، دکتر بهشتی‌ تلاش ‌بر این‌ دارد که ‌به ‌زبانی ‌ساده ‌و قابل‌فهم ‌برای‌ افرادی ‌که ‌احیانا ‌دارای ‌سابقه‌‌ی مطالعات‌ فلسفی ‌نیستند به‌طور فشرده ‌و منظم‌ به ‌مبحث ‌مذکور بپردازند. اما انگیزه‌ی‌ ارائه‌ی ‌این‌ مباحث‌ صرفا‌ به ‌برخوردی‌ انفعالی ‌در قبال ‌وضعیتی‌ که ‌پدیدآورنده‌ی ‌عمده‌ی ‌آن ‌رواج‌ اندیشه‌های ‌مادی‌گرایانه ‌و به‌ویژه ‌مارکسیستی‌ در دهه‌‌ی چهل ‌و پنجاه ‌بود محدود نمی‌شود. دکتر بهشتی‌ با عنوان‌ این‌ مباحث ‌درصدد تشریح‌ ایدئولوژی ‌انقلاب ‌و حرکت ‌اسلامی ‌در ایران ‌نیز هست. رهیافت ‌برگزیده ‌در این‌کتاب، شیوه‌ی‌ بحث ‌فلسفی ‌به ‌دور از پیچیدگی‌هایی ‌است‌ که‌ تنها اهل‌ فن‌ به ‌آن‌ آگاهی ‌دارند. موضوع ‌بحث‌های‌ مطرح‌شده‌ معطوف ‌به ‌یکی ‌از گونه‌های ‌ارتباط‌ انسان‌ با محیط‌ زندگی‌اش، یعنی ‌رابطه‌ی‌ آگاهی ‌و شناخت ‌است. این‌ رابطه‌ی‌ آگاهانه، میان‌ انسان ‌و خویشتن ‌او نیز برقرار است‌ که ‌آن ‌را “خودآگاهی” می‌نامیم. شناخت‌ و آگاهی‌ انسان ‌مقدمه‌ای ‌لازم ‌برای ‌انتخاب ‌آگاهانه‌اش‌ می‌باشد و بحث‌ درباره‌‌ی شناخت ‌که ‌اساسا ‌موضوعی‌ است‌ مربوط‌ به ‌حوزه‌ی ‌معرفت‌شناسی، ضرورتی ‌انکارناپذیر می‌یابد.