تاریخ هجده ساله آذربایجان (بازمانده تاریخ مشروطه ایران)

تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان نوشته‌ی احمد کسروی کتابی است که به عقیده‌ی خود او ادامه‌ی کتاب تاریخ مشروطه است. در این کتاب تحولات ایران در خلال مشروطه و بعد از آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. شاید بتوان این کتاب را مستندترین و مشهورترین کتاب احمد کسروی دانست. کتابی که به‌طرز شگفتی هم مورد تایید و استناد دوستان و هم مورد تایید دشمنان است! برای علاقه‌مندان به تاریخ آذربایجان به‌خصوص در دوران مشروطه و شیخ محمد خیابانی این کتاب از ضروریات است، کسروی در 1302 ش که هجده سال از وقایع مشروطه می‌گذشت، بر آن شد تا رخدادهای آذربایجان را از بدو جنبش مشروطه به رشته‌ی تحریر درآورد؛ یادداشت‌هایی نیز تهیه کرد که ابتدا در سوریه در مهنامة العرفان تحت عنوان «آذربایجان فی ثمانیة عشرعاماً» به چاپ رسید و از 1313 ش به‌صورت سلسله مقالاتی در مجله‌ی پیمان منتشر شد. ازآنجاکه رخدادهای آذربایجان از سایر مناطق قابل تفکیک نبود، حوادث و وقایع دیگر کانون‌های جنبش مشروطه‌خواهی چون تهران و گیلان نیز افزوده شد و بدین ترتیب تاریخ مشروطه‌ی ایران در سه بخش به چاپ رسید. وقایع پس از انقلاب مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی نیز در چهار بخش با عنوان تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان منتشر شد.